Half september en je border ziet er moe uit. De hortensia's zijn uitgebloeid, de dahlia's beginnen te hangen en het gazon heeft na deze zomer ook al zijn beste tijd gehad. Maar loop eens langs een border met siergras en je ziet precies het tegenovergestelde: die staat nu pas op zijn mooist. Lampenpoetsersgras (Pennisetum) bloeit van augustus tot in oktober en krijgt daarna nog een gouden herfstkleur erbij. Terwijl de rest van de tuin inpakt voor de winter, begint dit gewas net aan zijn beste weken.
Dat maakt het najaar het moment om siergras serieus te overwegen, of je nu een kale plek in de border hebt of je hele tuin klimaatbestendiger wilt maken.
Waarom dit hét moment is voor siergras
De meeste tuinplanten zijn ontworpen om in mei en juni te pieken. Siergras doet het andersom: het groeit rustig de hele zomer door en komt pas in de nazomer tot zijn recht. De lange, borstelige aren van lampenpoetsersgras verschijnen precies wanneer je ze het hardst nodig hebt, namelijk op het moment dat de zomerbloeiers verlept in de border staan. En in tegenstelling tot vaste planten die je in het voorjaar terugsnoeit tot op de grond, blijft siergras ook in de winter overeind staan. De bevroren pluimen met een laagje rijp zijn minstens zo mooi als de zomerse variant.
Heb je dit jaar last gehad van een verdroogd gazon? Dan is dit een mooi moment om een deel van dat gazon om te zetten in een border met siergras. Het kost minder onderhoud en oogt het hele jaar door interessant, ook wanneer de rest van de tuin er kaal bij ligt.
Lampenpoetsersgras is de bekendste, maar let op de naam
Loop je bij het tuincentrum, dan kom je waarschijnlijk Pennisetum alopecuroides tegen. Dat is de winterharde soort die in vrijwel elke Nederlandse border past en tot ongeveer -10 graden tegen een stootje kan. Er bestaat alleen ook een nauw verwante soort, Pennisetum setaceum (ook wel Cenchrus setaceus of purperborstelgras), die er sterk op lijkt maar sinds 2017 in de hele Europese Unie verboden is. Deze soort staat op de EU-lijst van invasieve exoten omdat hij zich ongecontroleerd verspreidt en inheemse planten verdringt. Verkoop, teelt en aanplant zijn binnen de EU niet toegestaan, ook al kom je hem soms nog tegen in oudere tuinen. Vraag bij twijfel altijd naar de exacte botanische naam voordat je een plant meeneemt.
Droogtebestendig zodra hij eenmaal staat
Lampenpoetsersgras heeft in het eerste seizoen wat extra water nodig om goed aan te slaan, maar daarna redt hij zichzelf uitstekend. Dat maakt hem interessant nu tuinen steeds vaker worden ingericht op langere droge periodes in de zomer. Onderzoekers van Wageningen University & Research beschrijven in het rapport Droogte en stedelijk groen hoe belangrijk plantkeuze is om groen in Nederlandse tuinen en steden bestand te maken tegen aanhoudende droogte. Siergrassen met een diep wortelgestel, zoals Pennisetum, horen daar nadrukkelijk bij: ze trekken regenwater diep de grond in en hebben in droge zomers veel minder bijsturing nodig dan een traditioneel gazon.
Plant je een nieuwe pol, geef hem dan een zonnige, goed waterdoorlatende plek. Wil je de jonge wortels extra beschermen tegen uitdroging, dek de grond dan af met een laagje mulch. Schapenwol als mulch werkt daar prima voor: het houdt vocht vast en voedt de bodem tegelijk.
Snoeien doe je niet nu, maar in het voorjaar
De grootste fout die mensen maken: het gras in de herfst al terugsnoeien omdat het er "klaar" uitziet. Doe dat niet. De bladeren en pluimen beschermen de wortelstok tegen strenge vorst en zorgen juist in de winter voor structuur in een verder kale tuin. Wacht tot begin maart en snoei dan terug tot ongeveer tien centimeter boven de grond, zodat de plant in het voorjaar weer fris kan uitlopen. Alles wat je nu wegknipt, kost de plant onnodige bescherming tegen de kou.
Ook andere siergrassen verdienen een plek
Pennisetum is niet de enige optie. Zilvergras (Miscanthus) wordt aanzienlijk hoger en vormt met zijn pluimzuilen een natuurlijk scherm tegen inkijk, terwijl struisriet (Calamagrostis) al vroeg in de zomer rechtop staande aren geeft die de hele winter blijven staan. Combineer verschillende hoogtes en bloeitijden en je hebt vanaf augustus tot diep in de winter altijd wel een gras dat de show steelt. Net zoals een border met wilde bloemen insecten aantrekt in de zomer, zorgt een combinatie van siergrassen voor beweging, geluid en structuur zodra de rest van de tuin stil komt te liggen.
Dit is het moment om nog te planten
September en begin oktober zijn ideaal om siergras de grond in te krijgen. De bodem is nog warm genoeg voor wortelgroei, terwijl de zomerhitte niet meer voor uitdroging zorgt. Wacht je tot het voorjaar, dan mis je dit hele seizoen aan aren en herfstkleur. Ga dus binnenkort langs het tuincentrum, controleer de botanische naam op het label, en geef je border een hoek die er tot in januari nog interessant uitziet terwijl de rest van de tuin allang wintert.