De eerste frisse ochtenden zijn er alweer. Je ademt wolkjes uit als je de hond uitlaat en het gras staat wit van de dauw. Precies het moment waarop de meeste mensen hun buitenkraan nog volop gebruiken, de tuinslang nog aan het kraantje laten hangen en er helemaal niet bij stilstaan dat er iets kapot kan vriezen. Totdat er op een ochtend geen water meer uit de kraan komt, of erger: er een barst in de leiding zit die je pas in het voorjaar ontdekt.
Een gesprongen buitenkraan is een van die schades die je makkelijk voorkomt, maar die als je het vergeet, zomaar honderden euro's kan kosten aan reparatie en waterschade. Hier is wat je nu nog kunt doen, voordat de temperatuur echt onder nul duikt.
Waarom een kraan knapt als het vriest
Water is een van de weinige stoffen die uitzetten als ze vast worden in plaats van krimpen. Zodra het water in een leiding of kraan bevriest, neemt het volume toe en drukt het de wand van de leiding naar buiten. Koper, pvc en messing geven daarbij op een gegeven moment mee: er ontstaat een scheur of barst. Je merkt dat meestal niet meteen, want de ijsprop houdt de boel tijdelijk dicht. Pas als het dooit, loopt het water er alsnog uit, vaak binnen in de muur of onder de grond waar je het niet direct ziet.
Buitenkranen zijn extra gevoelig omdat ze meestal via een kort stukje leiding direct op de buitenmuur zitten, zonder de isolatie die leidingen binnenshuis wel hebben. Precies het stuk dat het eerst en het hardst afkoelt. Meer over hoe leidingen zijn opgebouwd en waarom isolatie daarbij zo'n groot verschil maakt, lees je op Wikipedia.
De tekenen dat je te laat bent
Er zijn een paar signalen die erop wijzen dat je kraan al schade heeft of op het punt staat om die te krijgen. Komt er bij het opendraaien eerst een sissend geluid en dan pas water? Dat kan wijzen op lucht die door een scheurtje naar binnen komt. Zie je een natte, donkere plek op de muur rond de kraan die er vorige week nog niet was? Dan lekt er al iets, ook al merk je dat misschien pas als je de kraan weer gebruikt. En staat je tuinslang nog vol water op het grasveld te liggen? Die ene liter die in de slang zit, vriest als eerste en kan de koppeling aan de kraan zelf beschadigen.
Twijfel je of het al te laat is, schakel dan niet meteen een loodgieter in voor een controle die je prima zelf kunt doen. Draai de kraan open, kijk of het water gelijkmatig stroomt en controleer de koppeling op vochtplekken. Zie je niets vreemds, dan ben je nog op tijd.
Zo sluit je je buitenkraan goed af
De volgorde is belangrijker dan mensen denken, want een kraan dichtdraaien zonder de leiding leeg te maken helpt niet. Zoek eerst de binnenafsluiter op, meestal in de meterkast, kelder of onder het aanrecht vlak bij de buitenmuur. Draai die dicht. Ga daarna naar buiten en draai de buitenkraan volledig open, zodat het resterende water eruit kan lopen. Laat de kraan daarna open staan, dat voorkomt dat er druk opbouwt als er toch nog een restje water bevriest.
Heeft jouw kraan geen losse binnenafsluiter, dan kun je een buitenkraan-isolatiehoes gebruiken. Dat is een simpel schuimrubber kapje van een paar euro bij de bouwmarkt dat je om de hele kraan klikt. Niet waterdicht genoeg om een echte vorstperiode van weken te doorstaan, maar voor de eerste nachtvorsten werkt het goed. Doe je verder aan tuinonderhoud deze maand, dan is dit een mooi moment om dat in één keer te combineren. Wil je weten wat er verder nog moet gebeuren voordat het echt koud wordt, lees dan ook ons artikel over hoe netjes je je tuin eigenlijk moet opruimen in de herfst.
Deze onderdelen vergeet je te snel
De kraan zelf is meestal het eerste waar mensen aan denken, maar er zijn meer kwetsbare plekken in de tuin. Maak de tuinslang helemaal leeg door hem op te tillen en het water eruit te laten lopen, rol hem daarna op en berg hem droog op in de schuur of garage. Een regenton met een kraantje onderaan loop je op precies dezelfde manier leeg: open de kraan, laat het water weg en zet die open totdat het echt vriest.
Heb je een vijver met een pomp, dan geldt een andere regel. Een ondiepe vijver kan in een strenge vorstperiode helemaal dichtvriezen, dus halen veel tuinbezitters de pomp er dan uit om schade aan het mechaniek te voorkomen. Bij een diepere vijver (meer dan zestig centimeter) kan een drijvende vorstvrijhouder juist helpen om een gaatje open te houden, zodat vissen voldoende zuurstof krijgen. En heb je een buitenkeuken met een eigen watertappunt, check dan ook die leiding: die wordt vaak vergeten omdat hij nieuwer is dan de rest van het huis. In ons artikel over de buitenkeuken staat waar je op moet letten bij de aanleg, en diezelfde aansluitpunten horen dus ook bij deze winterronde.
Wat je dit weekend nog kunt regelen
Je hoeft niet alles in één middag te doen, maar de kraan, de slang en de regenton kun je zo tussen twee andere klusjes door afhandelen. Reken op een kwartier werk voor het hele rondje. Wil je het echt waterdicht aanpakken, dan is een vochtsensor bij de meterkast of onder de wasbak een kleine investering die veel ellende voorkomt als er toch iets misgaat. We schreven er eerder over in ons artikel over de sensor die grote waterschade voorkomt, en die tip geldt in de winter net zo goed als in de zomer.
Het mooie van deze klus is dat je hem maar één keer per jaar hoeft te doen, en dat je er de rest van het winterseizoen dan niet meer over hoeft na te denken. Een kwartier nu is altijd goedkoper dan een loodgieter in januari.